W skrócie

Trzy intensywne dni, kilkanaście rzemiosł pracujących równolegle, dziesiątki pokazów i setki rozmów przy stołach warsztatowych. Warsztaty „Dotknąć Tradycji – Osada Ginących Rzemiosł” podczas Dni Grunwaldu 2025 udały się w 100%: frekwencja dopisała, a przez Podgrodzie Rzemieślników przewinęły się tysiące odwiedzających — w tym szczególnie liczne, zorganizowane grupy i setki harcerzy. Program łączył stałe stanowiska (od tkactwa i garncarstwa po kowalstwo i płatnerstwo) z wydarzeniami specjalnymi — „Kuchnią Jagiellonów”, nauką tańców, muzyką dawną, spotkaniami tematycznymi i pokazami kuglarzy. Harmonogram i układ dnia publikowaliśmy na stronie projektu, z którą wielu gości miało otwarty kontakt w telefonach na miejscu.

Kontekst i cel

Wydarzenie zostało zrealizowane przez Fundację Wspierania Kultury i Edukacji w ramach programu „Nasze tradycje” Ministra Edukacji — moduł „Edukacja i świadomość kulturalna”. Założenia programu kładą nacisk na edukację kulturową, warsztaty międzypokoleniowe oraz pokazy dawnych zawodów; dokładnie w taki sposób zaprojektowaliśmy grunwaldzką osadę rzemieślniczą.
Fundacja, której statut obejmuje ochronę i promocję rzemiosł, historię i rekonstrukcję historyczną, od lat współorganizuje część edukacyjną Dni Grunwaldu — obecne warsztaty idealnie wpisują się w misję i cele statutowe.

Jak wyglądał dzień – praktycznie

Dwa poziomy programu

Każdy dzień miał dwa poziomy: (1) stałe stanowiska rzemieślnicze działające w blokach godzinowych — można było podejść „w trakcie procesu” i spróbować samemu — oraz (2) wydarzenia specjalne o stałych porach, które scalały dzień i przyciągały publiczność.

9 lipca (środa)

Start w bloku popołudniowym. Najpierw „Warsztaty bardów, minstrelów i trubadurów”, później „Warsztaty muzyczne”. W międzyczasie pełną parą pracowały stanowiska „cichych” rzemiosł — kaligrafia, tkanina, farbowanie — a następnie metal i drewno na finał. To był idealny wstęp i rozgrzewka do kolejnych dwóch dni.

10 lipca (czwartek)

Dwa bloki (11:00–13:00 i 14:00–17:00). Rano — „Kuchnia Jagiellonów” w Karczmie Chorągwi Wielkiego Mistrza i pierwsza część warsztatów tańca, dalej bardowie i spotkanie z ekspertem o uzbrojeniu XV w. Po południu — kolejne odsłony tańców, muzyki i kuglarzy, a na koniec spotkanie o ubiorze epoki. W przerwach publiczność wypełniała strefy rzemiosł — zwłaszcza farbowanie, plecionkę i garncarstwo, które pięknie „korespondowały” z wątkami kuchni.

11 lipca (piątek)

Znów dwa bloki dzienne, a wieczorem punkt kulminacyjny — „rekopotańcówka” dla młodych (20:00). Ten finał zadziałał jak klamra: zatańczyli ci, którzy ćwiczyli od środy, oraz ci, którzy dołączyli spontanicznie, co stworzyło bardzo inkluzywną atmosferę zakończenia.

Co pracowało non stop — strefy rzemieślnicze

W osadzie ustawiliśmy równolegle kilkanaście warsztatów, które można było poznawać w dowolnej kolejności: krawiectwo, szewstwo, filcownictwo, tkactwo i farbowanie naturalne, kaligrafia i iluminacje, garncarstwo, plecionkarstwo, stolarstwo i snycerstwo, szklarstwo i witraż, kowalstwo, płatnerstwo, rogownictwo oraz mennictwo. Na każdym stanowisku mistrz tłumaczył proces, narzędzia i realia historyczne, a uczestnicy wykonywali proste czynności: od pierwszego ściegu po formowanie gliny i próbę uderzenia młotem na babce.

Goście i energia miejsca

Największą grupą zorganizowaną byli harcerze — setki młodych ludzi, którzy wchodzili w rytm zajęć z wyjątkową energią. Widzieliśmy też rodziny rekonstruktorów, kolonie, grupy szkolne oraz bardzo wielu turystów indywidualnych. Dzięki otwartej formule i bezpłatnemu udziałowi (zgodnie z zasadami finansowania w programie), rotacja przy stanowiskach była płynna, a prowadzący mogli prowadzić równoległe mikro-lekcje — od krótkich prezentacji po kilkunastominutowe „zadania na ręce”.

Wydarzenia specjalne: serce dnia

Kuchnia Jagiellonów. Pokazy z degustacją, opowieści o produktach i technikach, praca na kuchni polowej i w oryginalnej scenografii. Temat świetnie łączył się z rzemiosłami „wokół stołu” — farbowaniem, plecionką (kosze, tacki), garncarstwem.

Taniec i muzyka. Warsztaty ułożone w części; od podstaw po finałową „rekopotańcówkę”. Muzyka dawna spinała dzień i dawała tło do pracy w strefach.

Kuglarze nad Zalewem Pomezańskim. Dobra „przerwa dla uwagi” — przyciągała młodszych uczestników i stanowiła most między blokami rzemieślniczymi.

Spotkania tematyczne. Krótkie, konkretne wykłady o uzbrojeniu i ubiorze XV w. pomagały zrozumieć, jak poszczególne rzemiosła (płatnerz, krawiec, szewc) składały się na całość wyposażenia człowieka epoki.

Logistyka i scenografia

Osadę zbudowaliśmy z wiat stylizowanych na średniowieczne, stołów i ławek, dekoracji bram i parawanów oraz zestawów do kuchni polowej. Wybrane punkty były nagłaśniane, aby publiczność mogła swobodnie śledzić komentarz prowadzących. Dbałość o klimat miejsca — i o bezpieczeństwo przy rzemiosłach „ogniowych” — była priorytetem. Całość została zaprojektowana i skalkulowana jeszcze na etapie wniosku: od infrastruktury (wiaty, meble, scenografia) po dokumentację foto-wideo i publikację materiałów online.

Podziękowania i partnerzy

Dziękujemy wszystkim mistrzom rzemiosł i edukatorom, którzy prowadzili stanowiska i spotkania. Dziękujemy harcerzom — Wasza energia napędzała całe Podgrodzie. Wydarzenie dofinansowano ze środków budżetu państwa przyznanych przez Ministra Edukacji w ramach programu „Nasze tradycje”.

Co dalej?

Kontynuujemy publikację treści i dokumentacji na stronie projektu — w tym krótkie poradniki „jak zacząć” dla nauczycieli i grup młodzieżowych oraz „Smaki stołu Jagiellonów” (artykuły i materiały wideo). Zachęcamy do powrotów do harmonogramu i sekcji rzemiosł — to najlepsza mapa, aby później w klasie lub drużynie harcerskiej odtworzyć mini-warsztaty. Aktualizacje i zasoby znajdziesz na stronie poświęconej warsztatom Dotknąć Tradycji.

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Edukacji w ramach programu Nasze tradycje